قیف فروش چیست؟ مراحل، شاخصهای کلیدی و ساختن قیفی که بشود به آن اعتماد کرد
نویسنده: بهنام سلطان رضایی
- محقق و متخصص هوش مصنوعی، رئیس هیات مدیره شرکت کارن تکنولوژی
از هر مدیر فروشی بپرسید «این فصل به هدف میرسیم؟»، معمولاً به قیف فروش نگاه میکند. ولی قیف فقط وقتی جواب درست میدهد که هر مرحله تعریف روشن داشته باشد و فرصتها بهموقع جابهجا شوند. این راهنما توضیح میدهد قیف فروش چیست، چه مراحلی دارد، با کدام عددها سنجیده میشود و چطور قیفی بسازید که بشود به آن تکیه کرد.
محصول آماده کارن تکنولوژی
این را روی داده واقعی کسبوکار خودتان ببینید
آنچه در این مقاله میخوانید، در محصولات کارن پیادهسازی شده است. در جلسه دمو، همان را روی داده و فرآیند خودتان اجرا میکنیم.
درخواست دمو رایگان یا تماس بگیرید: ۰۲۱-۸۸۶۱۴۲۸۲در این صفحه
قیف فروش چیست
قیف فروش (Sales Funnel) مسیری است که یک مشتری بالقوه از اولین تماس تا خرید طی میکند. چون در هر مرحله بخشی از فرصتها میافتند، شکل آن مثل قیف است: بالای قیف پرتعداد و پایین آن کمتعداد. در فارسی به آن «کاریز فروش» هم میگویند و در نرمافزارهای CRM معمولاً با نام Pipeline دیده میشود.
دو نگاه به یک چیز وجود دارد. قیف از بالا به پایین نگاه میکند: از ۱۰۰ سرنخ چند خرید شد؟ Pipeline از چپ به راست نگاه میکند: امروز چند فرصت در هر مرحله داریم و به چه مبلغی؟ مدیر فروش به هر دو نیاز دارد؛ اولی برای فهم نرخ تبدیل و دومی برای پیشبینی درآمد.
قیف فروش با قیف بازاریابی هم فرق دارد. قیف بازاریابی از دیده شدن تا تبدیل شدن به سرنخ را پوشش میدهد و مال تیم بازاریابی است؛ قیف فروش از سرنخ تا قرارداد و دریافت را، و مال تیم فروش است. نقطه تحویل این دو، «سرنخ واجد شرایط» است.
مراحل قیف فروش و معیار خروج هر مرحله
تعداد و نام مراحل در هر کسبوکار فرق میکند، ولی مهمتر از نام، معیار خروج است: فرصت فقط وقتی به مرحله بعد میرود که شرط مشخصی برآورده شده باشد. این جدول یک الگوی رایج برای فروش سازمانی است:
| مرحله | یعنی چه | معیار خروج |
|---|---|---|
| سرنخ | کسی که علاقه نشان داده؛ فرم سایت، تماس، نمایشگاه یا معرفی. | اولین تماس انجام و نیاز اولیه ثبت شده است. |
| سرنخ واجد شرایط | نیاز، بودجه تقریبی و تصمیمگیرنده تا حدی روشن است. | جلسه نیازسنجی با فرد درست تعیین شده است. |
| نیازسنجی | مسئله مشتری، اندازه آن و معیار انتخابش را میشناسیم. | راهحل پیشنهادی و تقریب مبلغ مشخص است. |
| پیشنهاد | پیشفاکتور یا پیشنهاد رسمی ارسال شده است. | مشتری پیشنهاد را بررسی کرده و درباره شرایط صحبت میکند. |
| مذاکره | قیمت، شرایط پرداخت و زمانبندی در حال توافق است. | شرایط نهایی شده و مسیر تأیید مشتری روشن است. |
| بستهشده | برد یا باخت. | علت برد یا باخت ثبت شده است. |
در فروشهای کوتاه، مثل فروشگاه اینترنتی، چند مرحله در هم ادغام میشوند. در فروشهای طولانی پروژهای ممکن است مرحلههایی مثل «دمو» یا «آزمایش» هم لازم باشد. معیار انتخاب ساده است: هر مرحله باید کاری را نشان بدهد که واقعاً انجام میشود.
یک قیف یا چند قیف؟
اگر خطوط محصول یا انواع مشتری شما مسیر فروش متفاوتی دارند، یک قیف مشترک گمراهکننده است. فروش یک قرارداد سازمانی چند ماهه با فروش تکراری به یک همکار واسط، نه مراحل یکسانی دارد و نه نرخ تبدیل یکسانی. بهتر است برای هر مسیر قیف جدا تعریف کنید و گزارشها را هم جدا ببینید.
نمونههایش را در CRM برای شرکتهای پخش و توزیع و CRM برای شرکتهای خدماتی و پروژهمحور میبینید.
شاخصهای کلیدی قیف فروش
این هفت عدد بیشترین اطلاعات را درباره سلامت قیف میدهند. همه را به تفکیک کارشناس، منبع سرنخ و خط محصول ببینید:
| شاخص | چطور محاسبه میشود | چه چیزی را نشان میدهد |
|---|---|---|
| نرخ تبدیل هر مرحله | فرصتهایی که به مرحله بعد رفتند ÷ فرصتهایی که وارد این مرحله شدند | گلوگاه قیف کجاست. |
| نرخ برد | فرصتهای بردهشده ÷ همه فرصتهای بستهشده | کیفیت فرصتها و توان بستن. |
| طول چرخه فروش | میانگین روز از ساخت فرصت تا بستن آن | سرعت تصمیم مشتری و پیگیری تیم. |
| عمر فرصت در هر مرحله | روزهایی که فرصت در مرحله فعلی مانده | فرصتهای راکد و پیگیرینشده. |
| ارزش وزنی قیف | جمع (مبلغ هر فرصت × احتمال مرحله آن) | برآورد واقعبینانهتر از درآمد آینده. |
| پوشش قیف | ارزش قیف ÷ هدف فروش باقیمانده | آیا فرصت کافی برای رسیدن به هدف هست. |
| سرعت فروش (Sales Velocity) | تعداد فرصت × میانگین مبلغ × نرخ برد ÷ طول چرخه | درآمدی که قیف در هر روز تولید میکند. |
سرعت فروش چهار اهرم را در یک عدد جمع میکند: فرصت بیشتر، معامله بزرگتر، نرخ برد بالاتر یا چرخه کوتاهتر. بهبود هر کدام سرعت را بالا میبرد و میتوانید ببینید کدام اهرم برای تیم شما ارزانتر است.
یک مثال فرضی
فرض کنید تیمی ۴۰ فرصت باز با میانگین مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان دارد، نرخ بردش در شش ماه اخیر ۲۵٪ بوده و هر معامله بهطور میانگین ۶۰ روز طول کشیده است. این عددها فرضیاند و فقط روش محاسبه را نشان میدهند.
- سرعت فروش = ۴۰ × ۲۰۰ میلیون × ۲۵٪ ÷ ۶۰ ≈ ۳۳ میلیون تومان در روز.
- اگر همین تیم چرخه را با پیگیری منظم به ۴۵ روز برساند، سرعت فروش بدون هیچ سرنخ تازهای به حدود ۴۴ میلیون تومان در روز میرسد.
- اگر هدف فصل ۲ میلیارد تومان و ارزش وزنی قیف ۱٫۵ میلیارد تومان باشد، پوشش قیف ۷۵٪ است؛ یعنی حتی با بستن همه فرصتهای محتمل هم به هدف نمیرسید و باید فرصت تازه بسازید.
اگر بخشی از سرنخها همان اول قیف بیپیگیری میمانند، محاسبهگر درآمد ازدسترفته قیف فروش اثر آن را با عددهای خودتان نشان میدهد.
چرا بیشتر قیفهای فروش قابل اعتماد نیستند
مدیر فروش معمولاً میداند عددهای قیفش خوشبینانه است. دلیلهای رایج:
- معیار خروج تعریف نشده و هر کارشناس مرحله را به سلیقه خودش تغییر میدهد.
- فرصتهای مرده بسته نمیشوند؛ فرصتی که ماهها تکان نخورده هنوز در «مذاکره» است و ارزش قیف را بالا نشان میدهد.
- تاریخچه مراحل ثبت نمیشود، پس نمیشود فهمید فرصت کی و با چه سرعتی جلو رفته است.
- احتمال هر مرحله حدسی است، نه بر اساس نرخ تبدیل واقعی گذشته.
- قیف در اکسل است و آخرین نسخه آن دست یک نفر است.
قیف فروش خودتان را در داتیک ببینید
در یک جلسه کوتاه، مراحل فروش شما را در داتیک میسازیم و نشان میدهیم مدیر چطور فاصله تا هدف را از نیوشا میپرسد.
ساختن قیف فروش در شش گام
- ☐ مسیر واقعی فروش را از سرنخ تا دریافت، همانطور که امروز انجام میشود، با تیم بنویسید.
- ☐ برای هر مرحله یک معیار خروج روشن و قابل بررسی تعیین کنید.
- ☐ اگر مسیرهای فروش متفاوت دارید، برای هر کدام قیف جدا بسازید.
- ☐ احتمال هر مرحله را از نرخ تبدیل واقعی چند ماه گذشته بگیرید و هر فصل بازبینی کنید.
- ☐ برای عمر فرصت در هر مرحله سقف بگذارید و فرصتهای راکد را هر هفته بررسی کنید.
- ☐ ثبت علت باخت را اجباری کنید و هر ماه پرتکرارترین علتها را ببینید.
اگر میخواهید همین حالا شروع کنید، قالب اکسل قیف فروش با فهرست مراحل، ارزش وزنی، روز در مرحله، پوشش قیف و هشدار فرصت راکد را از فرم کاتالوگ داتیک دریافت کنید.
اگر امروز قیف در اکسل است، از اکسل به CRM توضیح میدهد کِی وقت مهاجرت است. و چون قیف از پیشفاکتور به بعد به مالی میرسد، زنجیره پیشفاکتور تا دریافت را هم ببینید.
قیف فروش، تارگت و پورسانت
قیف فروش پایه سه تصمیم دیگر است. تارگت واقعبینانه از نرخ تبدیل و سرعت فروش واقعی به دست میآید، نه از رشد دلخواه. پوشش قیف نشان میدهد برای رسیدن به تارگت چقدر فرصت تازه لازم است. و پورسانت باید رفتاری را تشویق کند که قیف را سالم نگه میدارد، نه فقط بستن معامله در روز آخر ماه.
برای آزمودن طرح پورسانت، ماشین حساب پورسانت فروش مدل درصدی و پلهای را با فروش خالص حساب میکند. برای ارزیابی کاملتر کارشناسان، ارزیابی عملکرد کارشناسان فروش را بخوانید.
قیف فروش در داتیک
در داتیک، CRM هوشمند فارسی کارن تکنولوژی، هر فرصت فروش مرحله، مبلغ، احتمال، کارشناس مسئول و علت برد یا باخت دارد و میتوانید چند قیف فروش برای خطوط محصول مختلف تعریف کنید. فرصتها بهصورت جدول، کانبان، تقویم یا فهرست دیده میشوند.
- تاریخچه کامل مراحل: هر تغییر مرحله با تاریخ و کاربر ثبت میشود؛ مبنای نرخ تبدیل، سرعت فروش و عمر فرصتها.
- هشدار فرصت راکد: فرصتی که ۳۰ روز در یک مرحله مانده، به مدیر فروش اطلاع داده میشود.
- پرسیدن به جای گزارش گرفتن: مدیر از نیوشا، هوش مصنوعی داتیک، میپرسد «تا هدف این فصل چقدر فاصله داریم؟» و نیوشا روند فروش، احتمال موفقیت فرصتها بر اساس تاریخچه مراحل و فاصله تا هدف را حساب میکند.
- داشبورد قیف از یک جمله: نمودار قیف به تفکیک کارشناس یا خط محصول را با توصیف فارسی بسازید (داشبورد و گزارش فروش داتیک).
پرسشهای متداول
قیف فروش مسیر مشتری بالقوه از اولین تماس تا خرید است. چون در هر مرحله بخشی از فرصتها میافتند، شکل آن مثل قیف است. در CRMها معمولاً با نام Pipeline و در فارسی گاهی با نام کاریز فروش دیده میشود.
یک الگوی رایج برای فروش سازمانی این است: سرنخ، سرنخ واجد شرایط، نیازسنجی، پیشنهاد، مذاکره و بستهشده (برد یا باخت). مهمتر از نام مراحل، معیار خروج هر مرحله است که باید روشن و قابل بررسی باشد.
قیف بازاریابی از دیده شدن تا تبدیل شدن به سرنخ را پوشش میدهد و قیف فروش از سرنخ تا قرارداد و دریافت را. نقطه تحویل این دو، سرنخ واجد شرایط است.
نرخ تبدیل هر مرحله، نرخ برد، طول چرخه فروش، عمر فرصت در هر مرحله، ارزش وزنی قیف، پوشش قیف نسبت به هدف و سرعت فروش. همه را به تفکیک کارشناس، منبع سرنخ و خط محصول ببینید.
تعداد فرصتهای باز را در میانگین مبلغ و نرخ برد ضرب کنید و حاصل را بر طول چرخه فروش به روز تقسیم کنید. نتیجه، درآمدی است که قیف بهطور میانگین در هر روز تولید میکند.
از نرخ تبدیل واقعی چند ماه گذشته. اگر از فرصتهایی که به مرحله پیشنهاد رسیدهاند، حدود یکسوم برده شدهاند، احتمال آن مرحله را همان حدود بگذارید و هر فصل بازبینی کنید. احتمال حدسی، ارزش قیف را خوشبینانه نشان میدهد.
برای یک یا دو کارشناس و فرصتهای کم، اکسل کار میکند. وقتی تیم بزرگتر میشود، تاریخچه مراحل، هشدار فرصت راکد و گزارش همزمان لازم میشود که اکسل نمیدهد. در این مرحله CRM قیف را قابل اعتماد میکند.



